Shloka 101
Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)
Devanagari script
सुसूक्ष्मा मे समुत्पन्ना बुद्धिर्धर्मार्थदर्शिनी । अनया किं मया कार्य तन्मे तत्त्वेन शंसत,“महात्माओ! धर्म और अर्थका दर्शन करानेवाली अत्यन्त सूक्ष्म बुद्धि मुझे स्वतः प्राप्त हो गयी है। मुझे इस बुद्धिके द्वारा आपलोगोंकी कौन-सी सेवा करनी है, यह मुझे यथार्थ रूपसे बताइये
Translation
മഹാത്മാക്കളേ! ധർമ്മവും അർത്ഥവും ദർശിപ്പിക്കുന്ന അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായ ബുദ്ധി എനിക്കു സ്വയം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ ബുദ്ധിയാൽ ഞാൻ ഏതു കര്മ്മം ചെയ്യേണ്ടതാണെന്ന് സത്യമായി എനിക്കു പറഞ്ഞുതരുവിൻ.
Word by Word
सुसूक्ष्माvery subtle
सुसूक्ष्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootसुसूक्ष्म
FormFeminine, Nominative, Singular
मेmy / to me (of me)
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
समुत्पन्नाarisen, produced
समुत्पन्ना:
Karta
TypeAdjective
Rootसमुत्पन्न
FormFeminine, Nominative, Singular
बुद्धिःintellect, understanding
बुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Nominative, Singular
धर्मार्थदर्शिनीshowing (what is) dharma and artha
धर्मार्थदर्शिनी:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्मार्थदर्शिनी
FormFeminine, Nominative, Singular
अनयाby this (intellect)
अनया:
Karana
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Instrumental, Singular
किम्what
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Accusative, Singular
मयाby me
मया:
Karana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormInstrumental, Singular
कार्यम्to be done; duty; task
कार्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootकार्य
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
मेto me
मे:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormDative, Singular
तत्त्वेनin truth; truly; with the real nature
तत्त्वेन:
Karana
TypeNoun
Rootतत्त्व
FormNeuter, Instrumental, Singular
शंसतtell, declare
शंसत:
TypeVerb
Rootशंस्
FormImperative, Second, Plural, Parasmaipada
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes