Shloka 36
अध्याय ५७ — राज्ञः नित्यप्रयत्नः, रक्षा-प्रधानता, तथा त्याग-नीतिः
Chapter 57: Constant Royal Vigilance, Primacy of Protection, and Principles of Dismissal
वश्या नेया विधेयाश्ष न च संघर्षशीलिन: । विषये दानरुचयो नरा यस्य स पार्थिव:,जिसके राज्यमें निवास करनेवाले लोग विधिपूर्वक सुरक्षित एवं पालित होकर अपने- अपने कर्ममें संलग्न, शरीरमें आसक्ति न रखनेवाले और जितेन्द्रिय हों, अपने वशमें रहते हों, शिक्षा देने और ग्रहण करने योग्य हों, आज्ञा पालन करते हों, कलह और विवादसे दूर रहते हों और दान देनेकी रुचि रखते हों, वह राजा श्रेष्ठ है
vaśyā neyā vidheyāś ca na ca saṅgharṣaśīlinaḥ | viṣaye dānarucayo narā yasya sa pārthivaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ആരുടെ രാജ്യത്തിൽ ജനങ്ങൾ വശ്യമാകുകയും, മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം സ്വീകരിക്കാൻ യോഗ്യരാകുകയും, ആജ്ഞാപാലകരാകുകയും, കലഹപ്രവണരാകാതിരിക്കുകയും, ദാനത്തിൽ രുചിയുള്ളവരാകുകയും ചെയ്യുന്നുവോ—ആ പാർത്ഥിവൻ (രാജാവ്) ശ്രേഷ്ഠൻ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s excellence is measured by the dharmic condition of his realm: subjects who are disciplined, teachable, obedient, non-contentious, and charitable indicate proper protection, just administration, and moral cultivation under righteous rule.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises Yudhishthira by describing the marks of an ideal kingdom—where the populace, well-protected and well-governed, lives in duty, self-restraint, social concord, and generosity.