Shloka 1
अध्याय ५७ — राज्ञः नित्यप्रयत्नः, रक्षा-प्रधानता, तथा त्याग-नीतिः
Chapter 57: Constant Royal Vigilance, Primacy of Protection, and Principles of Dismissal
भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठिर! राजाको सदा ही उद्योगशील होना चाहिये। जो उद्योग छोड़कर स्त्रीकी भाँति बेकार बैठा रहता है, उस राजाकी प्रशंसा नहीं होती है
bhīṣma uvāca—yudhiṣṭhira! rājā sadāiva udyogaśīlo bhavitavyam. yaḥ udyogaṃ tyaktvā strīvat niṣkriyo niṣīdati, tasya rājñaḥ praśaṃsā na bhavati.
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—യുധിഷ്ഠിരാ! രാജാവ് എപ്പോഴും ഉദ്യമശീലനും പ്രവർത്തനനിഷ്ഠനും ആയിരിക്കണം. പരിശ്രമം ഉപേക്ഷിച്ച് സ്ത്രീയെപ്പോലെ നിർക്രിയനായി ഇരിക്കുന്ന രാജാവിന് പ്രശംസ ലഭിക്കുകയില്ല.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s dharma is sustained, purposeful effort: governance requires constant vigilance and initiative; abandoning enterprise and remaining idle undermines royal excellence and public welfare, so such a ruler is not worthy of praise.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma addresses Yudhiṣṭhira and begins by stressing the foundational quality of rulership—continuous industriousness—contrasting it with blameworthy inactivity.