Shloka 34
Bhīṣma on the Śara-Śayyā: Yudhiṣṭhira and Kṛṣṇa Approach the Eldest for Śānti
प्रतिलोमप्रसूतानां वर्णानां चैव य: स्मृत:
pratilomaprasūtānāṃ varṇānāṃ caiva yaḥ smṛtaḥ | deśa-jāti-kula-dharmāṇāṃ lakṣaṇaṃ caiva vettha ha | vedeṣu pratipāditānāṃ śiṣṭaiś ca kathitānāṃ dharmāṇāṃ ca sadā vidvān asi ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“പ്രതിലോമബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ച വർണങ്ങൾക്കും അതിലൂടെ ഉണ്ടായ വർണസങ്കരർക്കുമായി സ്മൃതികളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആചാരനിയമങ്ങൾ നിനക്കു അപരിചിതമല്ല. ദേശം, ജാതി, കുലം എന്നിവയുടെ ധർമ്മങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങളും നീ വ്യക്തമായി അറിയുന്നു. വേദങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിതവും ശിഷ്ടജനങ്ങളുടെ വാക്കും ആചരണവും കൊണ്ട് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടതുമായ ധർമ്മവും നീ ദീർഘകാലമായി അറിയുന്നവനാണ്.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Dharma is understood through multiple authorities: Vedic teaching, Smṛti prescriptions, and the lived guidance of śiṣṭas (exemplary learned people), along with contextual duties tied to region, community, and lineage.
Vaiśampāyana emphasizes the listener’s competence in dharma-discourse, noting that the person addressed already knows even complex social-legal categories (mixed classes and ‘reverse-order’ births) and the markers of customary duties, preparing the ground for further instruction in Śānti Parva.