Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Nārada’s Account of the Kaliṅga Svayaṃvara: Duryodhana’s Seizure and Karṇa’s Escort

इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधर्मानुशासनपर्वमें कर्णको अस्त्रकी प्राप्तितामक तीसरा अध्याय पूरा हुआ,श्रीमद्राजपुरं नाम नगरं तत्र भारत । राजान: शतशस्तत्र कन्यार्थे समुपागमन्‌ भरतनन्दन! कलिंगराजकी राजधानी राजपुर नामक नगरमें थी, वह नगर बड़ा सुन्दर था। राजकुमारीको प्राप्त करनेके लिये सैकड़ों नरेश वहाँ पधारे

śrīmad rājapuraṃ nāma nagaraṃ tatra bhārata | rājānaḥ śataśas tatra kanyārthe samupāgaman ||

ഭരതനന്ദനേ, അവിടെ കലിംഗരാജന്റെ തലസ്ഥാനം ‘രാജപുരം’ എന്ന മനോഹര നഗരമായിരുന്നു. രാജകുമാരിയെ നേടുവാൻ നൂറുകണക്കിന് രാജാക്കന്മാർ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.

श्रीमद्glorious, illustrious
श्रीमद्:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रीमद्
FormNeuter, Nominative, Singular
राजपुरम्Rajapura (king’s city)
राजपुरम्:
Karta
TypeNoun
Rootराजपुर
FormNeuter, Nominative, Singular
नामby name, called
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
नगरम्city
नगरम्:
Karta
TypeNoun
Rootनगर
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
राजानःkings
राजानः:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Plural
शतशःby hundreds, in hundreds
शतशः:
TypeIndeclinable
Rootशतशस्
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
कन्या-अर्थेfor the sake of the maiden (princess)
कन्या-अर्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकन्यार्थ
FormMasculine, Locative, Singular
समुपागमन्came, arrived
समुपागमन्:
TypeVerb
Rootसम्+उप+आ+गम्
FormImperfect (Lan), 3rd, Plural

नारद उवाच

N
Nārada
B
Bhārata (addressee)
R
Rājapura
K
Kaliṅga (kingdom/king implied)
P
princess (kanyā)
M
many kings (rājānaḥ)

Educational Q&A

The verse sets a rajadharma backdrop: royal alliances and marriage contests are public, political acts governed by kṣatriya codes of honor, where many rulers may lawfully compete for a princess within accepted norms.

Nārada describes the setting: in the splendid city of Rājapura (Kaliṅga’s capital), hundreds of kings assemble with the aim of obtaining the princess, indicating an impending contest or selection event.