Shloka 1
इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें उज्छवृत्तिका उपाख्यानविषयक तीन सौ उनसठवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ३५९ ॥/ ऑपन-माज बछ। अकाल षष्ट्याधिकत्रिशततमो< ध्याय: पत्नीके धर्मयुक्त वचनोंसे नागराजके अभिमान एवं रोषका नाश और उनका ब्राह्मणको दर्शन देनेके लिये उद्यत होना नाग उवाच अथ ब्राह्मणरूपेण कं तं॑ समनुपश्यसि । मानुषं केवल विप्रं देवं वाथ शुचिस्मिते,नागने पूछा--पवित्र मुसकानवाली देवि! ब्राह्मणरूपमें तुमने किसका दर्शन किया है? वे ब्राह्मण कोई मनुष्य हैं या देवता?
Nāga uvāca: atha brāhmaṇarūpeṇa kaṃ taṃ samanupaśyasi | mānuṣaṃ kevalaṃ vipraṃ devaṃ vātha śucismite ||
നാഗൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശുദ്ധമായ സൗമ്യസ്മിതമുള്ള ദേവീ! ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ നീ അവിടെ ആരെയാണ് ദർശിച്ചത്? ആ ബ്രാഹ്മണൻ വെറും മനുഷ്യനോ, അല്ലെങ്കിൽ സത്യത്തിൽ ദേവനോ?
नाग उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds discernment and humility: appearances (a brāhmaṇa-form) may conceal a higher reality, so one should respond with reverence and ethical caution rather than pride or rash judgment.
The serpent-king questions a woman (addressed as “śucismite”) about a figure seen in brāhmaṇa form, asking whether the person is an ordinary human brāhmaṇa or a divine being—setting up a revelation that affects the Nāga’s attitude and conduct.