Shloka 58
भगवानके भक्तोंद्वारा कभी केवल एक व्यूह--भगवान् वासुदेवकी, कभी दो व्यूह-- वासुदेव और संकर्षणकी, कभी प्रद्युम्मसहित तीन व्यूहोंकी और कभी अनिरुद्धसहित चार व्यूहोंकी उपासना देखी जाती है ।। हरिरेव हि क्षेत्रज्ञो निर्ममो निष्कलस्तथा । जीवश्व सर्वभूतेषु पजच भूतगुणातिग:,भगवान् श्रीहरि ही क्षेत्रज्ञ हैं, ममतारहित और निष्कल हैं। ये ही सम्पूर्ण भूतोंमें पाज्चभौतिक गुणोंसे अतीत जीवात्मारूपसे विराजमान हैं
bhagavānake bhaktairdvarā kadācid kevalaṃ eka-vyūhaḥ—bhagavān vāsudevasya, kadācid dvi-vyūhaḥ—vāsudeva-saṅkarṣaṇayoḥ, kadācit pradyumnasahitaṃ tri-vyūhaṃ, kadācid aniruddhasahitaṃ catur-vyūhaṃ ceti upāsanā dṛśyate. harir eva hi kṣetrajño nirmamo niṣkalaḥ tathā | jīvaś ca sarvabhūteṣu pañca-bhūta-guṇātigaḥ ||
ഭഗവാന്റെ ഭക്തരിൽ ചിലർ ഏകവ്യൂഹം—വാസുദേവനെ മാത്രം—ഉപാസിക്കുന്നു; ചിലർ ദ്വിവ്യൂഹം—വാസുദേവനും സംകർഷണനും—; ചിലർ പ്രദ്യുമ്നനോടുകൂടി ത്രിവ്യൂഹം; മറ്റുചിലർ അനിരുദ്ധനോടുകൂടി ചതുര്വ്യൂഹം ഉപാസിക്കുന്നു. കാരണം ഹരിയേ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ—മമതാരഹിതനും നിഷ്കലനും. അവൻ തന്നെ സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും ജീവാത്മരൂപത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായി, പഞ്ചഭൂതജന്യ ഗുണങ്ങളെ അതിക്രമിച്ചിരിക്കുന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The Lord (Hari/Vāsudeva) is the inner witness (kṣetrajña) present in all beings, untouched by possessiveness and division, and transcending the qualities that arise from elemental nature; devotion may approach Him through one, two, three, or four vyūha-manifestations.
Vaiśampāyana reports a doctrinal observation: different devotees worship the Supreme through varying configurations of the vyūhas—Vāsudeva alone, or together with Saṅkarṣaṇa, then with Pradyumna, and finally with Aniruddha—while affirming that the same Hari is the universal indwelling knower.