Shloka 86
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
जगौ यद् भगवान् व्यासो राज्ञ: पारिक्षितस्य वै । सूतपुत्रने कहा--शौनकजी! मैं तुमसे वेदतुल्य प्रमाणभूत सारा पुरातन वृत्तान्त कहूँगा, जिसे भगवान् व्यासने- राजा जनमेजयको सुनाया था,मनश्लवापि ततो भूतमव्यक्तगुणलक्षणम् | नारायणपर: कालो ज्योतिषामयनं च यत् अव्यक्त गुण एवं लक्षणवाला मन नामक भूत, काल और नक्षत्रमण्डल--ये सब नारायणके ही अश्रित हैं
jagau yad bhagavān vyāso rājñaḥ pārīkṣitasya vai | sūtaputrāya kathā—śaunakajī! ahaṃ tubhyaṃ vedatulyapramāṇabhūtaṃ sarvaṃ purātana-vṛttāntaṃ vakṣyāmi, yaṃ bhagavān vyāsaḥ rājñe janamejayāya śrāvayāmāsa | manaś caiva api tato bhūtam avyaktaguṇa-lakṣaṇam | nārāyaṇa-paraḥ kālo jyotiṣām ayanaṃ ca yat ||
പാരിക്ഷിതവംശത്തിലെ രാജാവിനോട് ഭഗവാൻ വ്യാസൻ പാടി പറഞ്ഞ ആ പുരാതന വൃത്താന്തം തന്നെയാണ് ഞാൻ പറയുന്നത്. അവ്യക്തഗുണലക്ഷണമുള്ള ‘മനം’ എന്ന ഭൂതവും, കാലവും, ജ്യോതിസ്സുകളുടെ (നക്ഷത്രാദി) ഗതിപഥവും—ഇവയെല്ലാം നാരായണനിൽ ആശ്രിതമാണ്.
शौनक उवाच
Educational Q&A
The verse asserts a theological-metaphysical hierarchy: mind (as an unmanifest principle), time, and the motions of the luminaries are not independent ultimate realities; they are grounded in and dependent upon Nārāyaṇa as the supreme support.
Śaunaka frames the transmission of an ancient, Veda-like authoritative account: what Vyāsa conveyed within the royal lineage (Parīkṣit/Janamejaya) and to the Sūta’s son is now being retold, introducing a cosmological teaching centered on Nārāyaṇa.