Shloka 86
Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)
त्रयो हि धातव: ख्याता: कर्मजा इति ते स्मृता: । पित्तं श्लेष्मा च वायुश्चव एब संघात उच्यते,शरीरमें तीन धातु विख्यात हैं वात, पित्त और कफ। वे सब-के-सब कर्मजन्य माने गये हैं। इनके समुदायको त्रिधातु कहते हैं। जीव इन धातुओंके रहनेसे जीवन धारण करते हैं और उनके क्षीण हो जानेपर क्षीण हो जाते हैं। इसलिये आयुर्वेदके विद्वान् मुझे “त्रिधातु कहते हैं
trayo hi dhātavaḥ khyātāḥ karmajā iti te smṛtāḥ | pittaṁ śleṣmā ca vāyuś caiva saṅghāta ucyate |
ശരീരത്തിൽ മൂന്ന് ധാതുക്കൾ പ്രസിദ്ധം—വായു (വാതം), പിത്തം, ശ്ലേഷ്മം (കഫം); ഇവ കർമജന്യമാണെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു. ഇവയുടെ സംയുക്ത സമുച്ചയത്തെയാണ് ‘ത്രിധാതു’ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ
Educational Q&A
Embodied life depends on the balance of three bodily principles—vāta, pitta, and kapha—understood here as karmically conditioned; health and decline are connected to the state of these constituents, integrating physiological insight with moral causality (karma).
Within the Shanti Parva’s instructional discourse, the text shifts into an Ayurvedic-style explanation of the body, defining the three constituents (tridhātu) and stating their karmic origin and their role in sustaining life.