Shloka 80
Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)
मया संश्लेषिता भूमिरद्धिव्योम च वायुना । वायुश्न तेजसा सार्ध वैकुण्ठत्वं ततो मम
mayā saṁśleṣitā bhūmir adbhir vyoma ca vāyunā | vāyuś ca tejasā sārdhaṁ vaikuṇṭhatvaṁ tato mama ||
ഞാൻ ഭൂമിയെ ജലത്തോടും, ആകാശത്തെ വായുവോടും, വായുവിനെ തേജസ്സോടും ചേർത്തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ—പഞ്ചഭൂതങ്ങളെ ഏകീകരിക്കുന്ന ശക്തി ഒരിക്കലും മങ്ങാത്തവൻ—ഞാൻ “വൈകുണ്ഠൻ” എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ
Educational Q&A
The verse presents divine mastery as the ability to harmonize and integrate the fundamental elements of existence. ‘Vaikuṇṭha’ is explained as one whose power is not hindered (a-kunṭha) in uniting the pañcabhūtas, symbolizing maintenance of cosmic order and the ethical ideal of sustaining harmony rather than disorder.
A speaker identifies himself through an epithet—‘Vaikuṇṭha’—and justifies the name by describing the cosmic act of joining the elements (earth with water, space with wind, wind with fire). The statement functions as a self-revelation grounded in cosmological capability and authority.