Shloka 103
Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)
पाज्चालेन क्रम: प्राप्तस्तस्माद् भूतात् सनातनात् | महात्मा पांचालने वामदेवके बताये हुए ध्यान-मार्गसे मेरी आराधना करके मुझ सनातन पुरुषके ही कृपाप्रसादसे वेदका क्रमविभाग प्राप्त किया था ।।
tām indra uvāca—gaccha, nahuṣas tvayā vācyaḥ; atha pūrveṇa mām ṛṣi-yuktena yānena tvam adhirūḍhaḥ. pāñcālena kramaḥ prāptaḥ tasmād bhūtāt sanātanāt. mahātmā pāñcālena vāmadevena kathitena dhyāna-mārgeṇa mama ārādhanāṃ kṛtvā mayā sanātanena puruṣeṇaiva kṛpā-prasādena vedasya krama-vibhāgaṃ prāptaḥ. bābhravya-gotraḥ sa babhūva prathamaṃ krama-pāragaḥ. bābhravya-gotre utpannāḥ te maharṣi-gālavaḥ bhagavatā nārāyaṇena varaṃ ca paramottamaṃ yogaṃ ca prāpya vedasya krama-vibhāgaṃ śikṣāṃ ca praṇīya sarveṣāṃ prathamaḥ krama-vibhāge pāragaḥ vidvān babhūva.
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—“പോയി, നഹുഷനോട് ഇതു പറയുക. മുൻപ് നടന്നതുപോലെ തന്നേ, ഋഷികളാൽ യോജിപ്പിക്കപ്പെട്ട ആ പുരാതന വാഹനം നീ आरोഹിച്ചിരിക്കുന്നു.” അവൻ തുടർന്നു—“ആ സനാതന, ആദിപുരുഷനിൽ നിന്നാണ് വേദപാരായണത്തിലെ ക്രമശാസനം (ക്രമ) ലഭിച്ചത്. മഹാത്മാവ് പാഞ്ചാലൻ, വാമദേവൻ ഉപദേശിച്ച ധ്യാനമാർഗ്ഗത്തിൽ എന്നെ ആരാധിച്ച്, എന്റെ—സനാതന പുരുഷന്റെ—കൃപാപ്രസാദത്താൽ വേദത്തിന്റെ ക്രമവിഭാഗം നേടി; ബാഭ്രവ്യ ഗോത്രത്തിൽ അവൻ ആദ്യ ക്രമപാരഗനായി. അതുപോലെ ബാഭ്രവ്യ ഗോത്രത്തിൽ ജനിച്ച മഹർഷി ഗാലവൻ, ഭഗവാൻ നാരായണനിൽ നിന്ന് വരവും പരമോത്തമ യോഗവും നേടി, വേദത്തിന്റെ ക്രമവിഭാഗവും ശിക്ഷാശാസ്ത്രവും പ്രണയിച്ചു; അങ്ങനെ ക്രമവിധിയിൽ സിദ്ധനായ ആദ്യ അഗ്രപണ്ഡിതനായി.”
तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ
Educational Q&A
Sacred knowledge and disciplined practice (like Vedic krama-recitation and Śikṣā) are portrayed as fruits of devotion, meditation, and divine grace—not mere pride or power. The passage implicitly contrasts rightful spiritual attainment with the arrogance exemplified elsewhere in the Nahuṣa episode.
Indra instructs that Nahuṣa be addressed and refers to the earlier precedent of a sage-yoked conveyance. The text then shifts to a tradition-history: Pañcāla, through meditation taught by Vāmadeva and by the grace of the eternal Person, attains the ordered Vedic krama-division; and Gālava of the Bābhravya lineage, blessed by Nārāyaṇa, systematizes krama-division and Śikṣā, becoming an early master of these disciplines.