Shloka 766
प्रवृत्ती वा निवृत्ती वा तत्फलं सो<श्चुते महत् । “वह क्षेत्रज्ञ मैं हूँ। जो कर्मपरायण मनुष्य हैं, वे पुनरावृत्तिशील हैं; अतः उनके लिये यह निवृत्तिमार्ग दुर्लभ है। जिस प्राणीका जिस प्रकार निर्माण हुआ है तथा वह जिस-जिस प्रवृत्ति या निवृत्तिरूप कर्ममें संलग्न होता है, वह उसीके महान् फलका भागी होता है
pravṛttī vā nivṛttī vā tatphalaṃ so 'śnute mahat |
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു—ആൾ പ്രവൃത്തിമാർഗം സ്വീകരിച്ചാലും നിവൃത്തിമാർഗം സ്വീകരിച്ചാലും, അതിനനുസരിച്ച മഹത്തായ ഫലം അവൻ നിശ്ചയമായി പ്രാപിക്കുന്നു. “ആ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ ഞാൻ തന്നേ. കർമാസക്തരും കർമപരായണരുമായവർ പുനരാവർത്തനശീലരാണ്; അതുകൊണ്ട് അവർക്കു നിവൃത്തിമാർഗം ദുർലഭം. ഏത് ജീവി ഏതു സ്വഭാവത്തോടെ നിർമ്മിതനായിട്ടുണ്ടോ, അവൻ ഏത് ഏത് പ്രവൃത്തി അല്ലെങ്കിൽ നിവൃത്തിരൂപ കർമത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നുവോ, അതിനനുസരിച്ച മഹത്തായ ഫലത്തിന്റെ അവകാശിയായി അവൻ മാറുന്നു.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
That both engagement in action (pravṛtti) and renunciation (nivṛtti) yield powerful results, and a person inherits the fruit aligned with their nature and chosen mode of conduct; hence nivṛtti is difficult for those strongly action-oriented.
Vaiśampāyana continues a didactic exposition in Śānti Parva, summarizing how different life-orientations—worldly action versus withdrawal—lead to corresponding outcomes, framing an ethical psychology of disposition and consequence.