Shloka 116
धर्मस्य बहुद्वारत्वम् — Nārada’s Audience with Indra (Śānti-parva 340)
समतीतानि राजेन्द्र सर्गाश्न प्रलयाश्व ह । सर्गस्यादौ स्मृतो ब्रह्मा प्रजासर्गकर: प्रभु:,भीष्मजीने कहा--राजेन्द्र! अबतक सैकड़ों और हजारों महाकल्प बीत चुके हैं, कितने ही सर्ग और प्रलय समाप्त हो चुके हैं। सर्गके आरम्भमें ब्रह्माजी ही प्रजावर्गके सृष्टिकर्ता माने गये हैं
samatītāni rājendra sargāś ca pralayāś ca ha | sargasya ādau smṛto brahmā prajā-sarga-karaḥ prabhuḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—രാജേന്ദ്രാ! അനന്തകാലങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അനേകം സൃഷ്ടികളും പ്രളയങ്ങളും അവസാനിച്ചു. ഓരോ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിലും ബ്രഹ്മാവാണ് പ്രജാസൃഷ്ടി ചെയ്യുന്ന പ്രഭുവെന്നായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames reality as cyclical—repeated creations and dissolutions—and grounds cosmological knowledge in received tradition: Brahmā is acknowledged as the primary agent of generating beings at the start of creation.
Bhīṣma is instructing the king, shifting to a cosmic perspective: he notes innumerable past cycles of creation and dissolution and identifies Brahmā as the recognized creator of living beings at the commencement of each cycle.