Shloka 2
कालनिर्देशः शोकनिवारणं च
Instruction on Kāla and the Removal of Grief
युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! किन-किन कर्मोंको करनेसे मनुष्य प्रायश्चित्तका अधिकारी होता है और उनके लिये कौन-सा प्रायश्चित्त करके वह पापसे मुक्त होता है? इस विषयमें यह मुझे बतानेकी कृपा करें ।। व्यास उवाच अकुर्वन् विहित॑ कर्म प्रतिषिद्धानि चाचरन् | प्रायश्षित्तीयते होवं नरो मिथ्यानुवर्तयन्,व्यासजी बोले--राजन्! जो मनुष्य शास्त्रविहित कर्मोका आचरण न करके निषिद्ध कर्म कर बैठता है, वह उस विपरीत आचरणके कारण प्रायश्चित्तका भागी होता है
vyāsa uvāca | akurvan vihitaṃ karma pratiṣiddhāni cācaran | prāyaścittīyate hovaṃ naro mithyānuvartayan ||
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ശാസ്ത്രവിഹിതമായ കര്മ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കാതെ, നിരോധിത കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ ഇത്തരത്തിലുള്ള വിപരീതാചരണത്തിന്റെ ഫലമായി പ്രായശ്ചിത്തത്തിന് അർഹനാകുന്നു.
व्यास उवाच
Educational Q&A
A person becomes eligible for prāyaścitta (expiation) when they abandon prescribed duties (vihita-karma) and engage in prohibited actions (pratiṣiddha-karma). Ethical accountability is framed as alignment with śāstric injunctions.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, the discussion turns to expiation: Yudhiṣṭhira seeks clarity on when expiation is required, and Vyāsa states the general principle that wrongdoing arises from neglecting what is enjoined and doing what is forbidden.