Shloka 14
कालनिर्देशः शोकनिवारणं च
Instruction on Kāla and the Removal of Grief
भारत! अपने धर्मको त्याग देना और दूसरेके धर्मका आचरण करना, यज्ञके अनधिकारीको यज्ञ कराना तथा अभक्ष्य भक्षण करना, शरणागतका त्याग करना और भरण करने योग्य व्यक्तियोंका भरण-पोषण न करना, एवं रसोंको बेचना, पशु-पक्षियोंको मारना और शक्ति रहते हुए भी अग्न्याधान आदि कर्मोको न करना, नित्य देने योग्य गोग्रास आदि को न देना, ब्राह्मणोंको दक्षिणा न देना और उनका सर्वस्व छीन लेना, धर्मतत्त्वके जाननेवालोंने ये सभी कर्म न करने योग्य बताये हैं ।। पित्रा विवदते पुत्रो यश्व स्थाद् गुरुतल्पग: । अप्रजायन् नरव्याप्र भवत्यधार्मिको नर:,राजन! जो पुरुष पिताके साथ झगड़ा करता है, गुरुकी शय्यापर सोता है, ऋतुकालमें भी अपनी पत्नीके साथ समागम नहीं करता है, वह मनुष्य अधार्मिक होता है
bhārata! svadharma-tyāgaḥ paradharma-anuṣṭhānam, ayajñasya yajña-kāraṇam, abhakṣya-bhakṣaṇam, śaraṇāgata-tyāgaḥ, bharaṇīyānāṁ abharaṇam, rasānāṁ vikrayaḥ, paśu-pakṣi-vadhaḥ, śakti-sati api agnyādhānādi-karma-akaraṇam, nitya-deya-gogrāsādi-adānam, brāhmaṇebhyo dakṣiṇā-adānam, teṣāṁ sarvasva-haraṇam—dharmatattva-vidaḥ etāni sarvāṇi akaraṇīyāni āhuḥ ||
pitrā vivadate putro yaś ca syād gurutalpagaḥ |
aprajāyan nara-vyāghra bhavaty adhārmiko naraḥ ||
ഹേ ഭാരത, സ്വധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് പരധർമ്മം ആചരിക്കുക, യാഗത്തിന് അനധികാരിയ്ക്കായി യാഗം നടത്തുക, അഭക്ഷ്യം ഭക്ഷിക്കുക, ശരണാഗതനെ ഉപേക്ഷിക്കുക, പോഷിക്കേണ്ടവരെ പോഷിക്കാതിരിക്കുക, ‘രസങ്ങൾ’ (മദ്യാദി/ഭോഗദ്രവ്യങ്ങൾ) വ്യാപാരം ചെയ്യുക, മൃഗ-പക്ഷികളെ വധിക്കുക, ശേഷിയുണ്ടായിട്ടും അഗ്ന്യാധാനാദി കർമങ്ങൾ ചെയ്യാതിരിക്കുക, നിത്യമായി നൽകേണ്ട ഗോഗ്രാസാദി നിവേദ്യങ്ങൾ നൽകാതിരിക്കുക, ബ്രാഹ്മണർക്കു ദക്ഷിണ നൽകാതിരിക്കുക, ബ്രാഹ്മണനെ അപമാനിക്കുക/ഉത്പീഡിപ്പിക്കുക—ധർമ്മതത്ത്വം അറിയുന്നവർ ഇവയെല്ലാം അകർമ്മങ്ങളെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. കൂടാതെ, ഹേ രാജാവേ! പിതാവിനോട് വഴക്കിടുന്നവനും, ഗുരുവിന്റെ ശയ്യയെ ലംഘിക്കുന്നവനും, ഋതുകാലം വന്നിട്ടും സന്താനാർത്ഥം ഭാര്യയെ സമീപിക്കാത്തവനും—അധർമ്മിയായ മനുഷ്യനാകുന്നു.
व्यास उवाच