Shloka 23
Puruṣaikatva-vyākhyāna: The One Virāṭ Puruṣa and the Many ‘Puruṣas’
Rudra–Brahmā Saṃvāda
अवश्यं तपसा तेषां फलितव्यं नृपोत्तम । यतस्त्वं सहसा भ्रष्ट आकाशान्मेदिनीतलम्,“नृपश्रेष्ठ! तुम्हें महात्मा ब्राह्मणोंका सदा ही समादर करना चाहिये। अवश्य ही यह उनकी तपस्याका फल है; जिससे तुम आकाशसे सहसा भ्रष्ट होकर पातालमें चले आये हो
avaśyaṃ tapasā teṣāṃ phalitavyaṃ nṛpottama | yatastvaṃ sahasā bhraṣṭa ākāśān medinītalam ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ നൃപോത്തമാ! ആ മഹാത്മ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ തപസ്സ് നിശ്ചയമായും ഫലിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടുതന്നെ നീ പെട്ടെന്ന് ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വീണ് ഭൂമിതലത്തിലെത്തി. അതിനാൽ രാജാവ് എപ്പോഴും ഇത്തരത്തിലുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരിക്കണം; അവരുടെ തപശ്ശക്തിയുടെ ഫലം അനിവാര്യമായി പ്രത്യക്ഷമാകും.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king should consistently honor and respect brāhmaṇas/ascetics, because the power generated by their tapas inevitably produces results; disregarding them can lead to sudden downfall.
Bhīṣma explains a sudden fall of the king from the sky to the earth as the manifest ‘fruit’ of the brāhmaṇas’ austerities, using the event to reinforce a lesson on royal conduct and reverence toward spiritual authority.