Shloka 29
अग्नीषोमोत्पत्तिः
Agni–Soma Origin and the Brahmāgnīṣomīya Doctrine
आदर्शे स्वामिव च्छायां पश्यस्यात्मानमात्मना | व्यस्यात्मनि स्वयं वेदान् बुद्धया समनुचिन्तय,“जैसे लोग दर्पणमें अपना प्रतिबिम्ब देखते हैं, उसी प्रकार तुम बुद्धिके द्वारा आत्माका साक्षात्कार करते हो; अतः स्वयं ही वेदोंको अपने भीतर स्थापित करके बुद्धिद्वारा अनध्यायके कारणभूत वायुके विषयमें विचार करो
ādarśe svām iva chāyāṁ paśyasy ātmānam ātmanā | vyasyātmani svayaṁ vedān buddhayā samanucintaya |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—“മനുഷ്യൻ കണ്ണാടിയിൽ സ്വന്തം പ്രതിബിംബം കാണുന്നതുപോലെ, ശുദ്ധബുദ്ധിയാൽ ആത്മാവിലൂടെ ആത്മാവിനെ തന്നെ ദർശിക്ക. അതിനാൽ വേദങ്ങളെ നിന്റെ ഉള്ളിൽ സ്ഥാപിച്ച്, അനധ്യയനത്തിനും അശ്രദ്ധയ്ക്കും കാരണമാകുന്ന ആ സൂക്ഷ്മ ‘വായു’വിനെക്കുറിച്ച് ബുദ്ധിയാൽ സമ്യക്ചിന്തനം ചെയ്യുക.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Self-realization is to be approached as directly and clearly as seeing one’s reflection in a mirror: by turning discerning intelligence (buddhi) inward. One should internalize sacred knowledge (the Vedas) and then contemplate the subtle forces—symbolized by vāyu (restless movement/prāṇa)—that disturb steadiness and lead to interruption of study and inner clarity.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs the listener in a reflective, renunciant mode of dharma: he uses an everyday image (mirror and reflection) to explain inward perception of the Self, and he advises disciplined contemplation on factors that obstruct learning and spiritual practice, framed here as the ‘wind’ associated with distraction and anadhyāya (cessation of study).