Shloka 423

Adhyāya 325: Nārada in Śvetadvīpa—Stotra to the Nirguṇa Mahātman

Devanagari script

मध्यरात्रे यथान्यायं निद्रामाहारयत्‌ प्रभु: । परंतु शुकदेवजीने पहले हाथ-पैर धोकर संध्योपासना की। उसके बाद पवित्र आसनपर बैठकर वे मोक्षतत्त्वका ही विचार करने लगे। रातके पहले पहरमें वे ध्यानस्थ होकर बैठे रहे। फिर रात्रिके मध्यभाग (दूसरे और तीसरे पहर) में प्रभावशाली शुकने यथोचित निद्राको स्वीकार किया

Transliteration

madhyarātre yathānyāyaṁ nidrām āhārayat prabhuḥ | paraṁtu śukadevajīne pūrvaṁ hasta-pāda-dhautanam kṛtvā sandhyopāsanāṁ cakāra | tataḥ pavitrāsane upaviśya sa mokṣa-tattvasyaiva vicāraṁ kartum ārabdhavān | rātreḥ prathame pahare sa dhyānasthaḥ san upāviśat | tataḥ rātryā madhyabhāge (dvitīya-tṛtīya-pahare) prabhāvaśālī śukaḥ yathocitaṁ nidrāṁ svīkṛtavān |

Translation

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—മധ്യരാത്രിയിൽ അദ്ദേഹം വിധിപ്രകാരം നിദ്ര സ്വീകരിച്ചു. എന്നാൽ ശുകദേവൻ ആദ്യം കൈകാലുകൾ കഴുകി സന്ധ്യോപാസന നടത്തി; പിന്നെ പവിത്രാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് മോക്ഷതത്ത്വത്തെ മാത്രം ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി. രാത്രിയുടെ ആദ്യ യാമത്തിൽ അദ്ദേഹം ധ്യാനസ്ഥനായി ഇരുന്നു; തുടർന്ന് രാത്രിയുടെ മധ്യഭാഗത്ത് (രണ്ടാം, മൂന്നാം യാമങ്ങളിൽ) പ്രഭാവശാലിയായ ശുകൻ യഥോചിതമായ നിദ്ര സ്വീകരിച്ചു।

Word by Word

• [{'term': 'madhyarātra', 'definition': 'midnight

• the middle portion of the night'}, {'term': 'yathā-nyāyam / yathocitam', 'definition': 'according to rule

• as is proper and fitting'}, {'term': 'nidrā', 'definition': 'sleep

• rest'}, {'term': 'āhārayat / svīkṛ', 'definition': 'accepted, took up (sleep)'}, {'term': 'prabhuḥ', 'definition': 'the lordly/venerable one

• a powerful person (here, Shuka)'}, {'term': 'hasta-pāda-dhautanam', 'definition': 'washing of hands and feet'}, {'term': 'sandhyā-upāsanā', 'definition': 'twilight worship

• daily devotional rite at the junctions of day'}, {'term': 'pavitra-āsana', 'definition': 'a purified seat

• ritually clean sitting place'}, {'term': 'mokṣa-tattva', 'definition': 'the principle/truth of liberation'}, {'term': 'vicāra', 'definition': 'inquiry, reflection, contemplation'}, {'term': 'dhyānastha', 'definition': 'absorbed in meditation'}, {'term': 'pahara (yāma)', 'definition': 'a watch of the night (traditional division into parts)'}]

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• Shuka (Shukadeva)
• Sandhya (twilight worship)
• Pavitra asana (purified seat)
• Moksha-tattva (principle of liberation)

Educational Q&A

What is the core teaching?

That a disciplined life orders actions by dharma: purification and worship are performed first, contemplation of liberation is prioritized, and even sleep is taken only in a measured, appropriate way.

What is happening in the narrative?

Bhishma describes Shuka’s nightly routine: he washes, performs sandhya worship, sits on a purified seat to contemplate moksha, meditates through the first watch, and then accepts sleep during the middle watches of the night.