Shloka 94
देवतापितृप्रश्नः — Nārada at Badarīāśrama: the ultimate referent of daiva and pitṛ worship
उस धनसे क्या लाभ, जिसे मनुष्य न तो किसीको दे सकता और न अपने उपभोगमें ही ला सकता है? उस बलसे क्या लाभ, जिससे शत्रुओंको बाधित न किया जा सके? उस शास्त्रज्ञानसे क्या लाभ, जिसके द्वारा मनुष्य धर्माचरण न कर सके? और उस जीवात्मासे क्या लाभ, जो न तो जितेन्द्रिय है और न मनको ही वशमें रख सकता है? ।।
bhīṣma uvāca | idaṃ dvaipāyanavaco hitam uktaṃ niśamya tu | śuko gataḥ parityajya pitaraṃ mokṣa-daiśikam |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) ഉച്ചരിച്ച ഈ ഹിതവചനങ്ങൾ കേട്ട ശേഷം ശുകൻ, മോക്ഷോപദേശകനായ തന്റെ പിതാവിനെ വിട്ട്, മോക്ഷമാർഗ്ഗാന്വേഷണത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോയി. ദാനം ചെയ്യാനും യോഗ്യമായ ഭോഗത്തിനും ഉപയോഗിക്കാനുമാകുന്ന ധനം മാത്രമേ സാർത്ഥകമാകൂ; ശത്രുവിനെ നിയന്ത്രിക്കാനാകുന്ന ബലം മാത്രമേ ഫലപ്രദമാകൂ; ധർമ്മാചരണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞാനം മാത്രമേ ഉപകാരപ്രദമാകൂ; ഇന്ദ്രിയജയവും മനോനിഗ്രഹവും ഉണ്ടായാൽ മാത്രമേ ജീവിതവും അർത്ഥവത്താകൂ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Value is measured by ethical efficacy: wealth matters when it can be given or rightly enjoyed; strength matters when it can restrain enemies/harms; learning matters when it enables dharma; and life/spirit matters when it is governed by self-control (jita-indriya, mastery of mind).
Bhishma reports that after hearing Vyāsa’s beneficial instruction, Śuka departs—leaving his father, renowned as a teacher of liberation—to continue his pursuit of mokṣa under further guidance, highlighting the primacy of liberation-oriented discipline.