Shloka 92
देवतापितृप्रश्नः — Nārada at Badarīāśrama: the ultimate referent of daiva and pitṛ worship
मासतुसंज्ञापरिवर्तकेण सूर्याग्निना रात्रिदिवेन्धनेन । स्वकर्मनिष्ठाफलसाक्षिकेण भूतानि काल: पचति प्रसह
māsartusaṃjñāparivartakena sūryāgninā rātridivendhanena | svakarmaniṣṭhāphalasākṣikeṇa bhūtāni kālaḥ pacati prasah ||
കാലമെന്ന പാചകക്കാരൻ ബലപ്രയോഗത്തോടെ എല്ലാ ജീവികളെയും ‘പാകം’ ചെയ്യുന്നു; മാസം-ഋതു എന്ന കരണ്ടിയാൽ അവരെ വീണ്ടും വീണ്ടും മറിച്ചുമറിക്കുന്നു. സൂര്യൻ അവന്റെ അഗ്നി; കർമ്മഫലങ്ങളുടെ സാക്ഷികളായ പകലും രാത്രിയും അവന്റെ ഇന്ധനം.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Time (kāla) is an irresistible cosmic force that matures and consumes all beings. The verse links this inevitability to moral causality: day and night stand as witnesses to karma’s fruits, implying that while none can escape time, one remains accountable for one’s actions within it.
Vyāsa delivers a reflective teaching in Śānti Parva, using a kitchen metaphor: Time is a cook; months and seasons are the turning ladle; the sun is the fire; day and night are the fuel and also witnesses to karmic results. The imagery underscores the steady, unavoidable progression of life toward change, aging, and death.