Shloka 996
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
न वेद चक्षुश्नक्षुष्टवं श्रोत्रं नात्मनि वर्तते । इनमेंसे एक-एक इन्द्रियको न तो अपना ज्ञान है और न दूसरेका। नेत्र अपने नेत्रत्वको नहीं जानता। इसी प्रकार कान भी अपने विषयमें कुछ नहीं जानता
na veda cakṣuḥ sva-cakṣuṣṭvaṁ śrotraṁ nātmani vartate |
കണ്ണ് തന്റെ ‘കണ്ണായ്മ’യെ അറിയുന്നില്ല; ചെവിയും ആത്മജ്ഞാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നില്ല. ഓരോ ഇന്ദ്രിയത്തിനും സ്വന്തം അറിവുമില്ല, മറ്റുള്ളവയുടെ അറിവുമില്ല; കണ്ണ് തന്റെ സ്വഭാവം ഗ്രഹിക്കാത്തതുപോലെ, ചെവിക്കും തന്റെ കാര്യത്തിൽ ഒന്നും അറിയില്ല.
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Sense-organs function only toward their objects and cannot apprehend their own nature; therefore true self-knowledge cannot arise from the senses themselves and must be grounded in insight into the Ātman as the witnessing knower.
In Śānti Parva’s instruction, Bhīṣma continues his philosophical teaching, using the example of the eye and ear to show the limits of sensory cognition and to direct the listener toward inner discernment and knowledge of the Self.