Shloka 179
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
वर्णाश्रमा: पृथक्त्वेन दृष्टार्थस्यापृथक्त्विन: । नान्यदन्यदिति ज्ञात्वा नान्यदन्यत्र वर्तते
varṇāśramāḥ pṛthaktvena dṛṣṭārthasyāpṛthaktvinaḥ | nānyad anyad iti jñātvā nānyad anyatra vartate ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— വർണങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും വേർതിരിച്ച് വിവരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, സത്യത്തെ നേരിട്ട് സാക്ഷാത്കരിച്ച് അദ്വൈതബോധത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ— ‘ആത്മാവിൽ നിന്ന് വേറെയൊരു സത്തയില്ല’ എന്നും ‘ഒരു ‘മറ്റത്’ മറ്റൊരു ‘മറ്റതിൽ’ വേർതിരിഞ്ഞ് നിലനിൽക്കുന്നില്ല’ എന്നും അറിഞ്ഞ് ഇടപെടുന്നവൻ— ഭിന്നമായ ഒന്നുമായി യഥാർത്ഥ സംയോഗം പ്രാപിക്കുകയില്ല. അതിനാൽ അവനിൽ വർണസംകരദോഷം ഉദിക്കില്ല॥
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma distinguishes between conventional social distinctions (varṇa and āśrama) and the standpoint of realized non-dual knowledge. For the Self-realized person who sees no true ‘other,’ notions like ‘mixture’ or ‘contamination’ based on difference lose their footing, because they presuppose real separateness.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma explains to the listener that while social duties are taught in differentiated form for worldly order, the knower of Brahman transcends difference-based judgments; hence accusations such as varṇa-saṅkara do not apply to one established in non-dual realization.