Shloka 113
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
ये जो बीस और सात गुण बताये गये हैं
viṁśatir daśa caiva hi guṇāḥ saṅkhyānataḥ smṛtāḥ | samagrā yatra vartate taccharīram iti smṛtam ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—“ഇങ്ങനെ എണ്ണപ്രകാരം ഇവ ഇരുപതും പത്തും—ആകെ മുപ്പത് ഗുണങ്ങൾ—എന്ന് സ്മൃതിയിൽ ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ഇവ എല്ലാം സമഗ്രമായി ഒരുമിച്ച് നിലനിൽക്കുന്നിടത്തെയാണ് പരമ്പരയായി ‘ശരീരം’ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.”
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma defines the ‘body’ as an aggregate characterized by a complete set of enumerated qualities (guṇas). The emphasis is classificatory: what counts as ‘śarīra’ is that locus where the full set of these constituents is present together.
In the Śānti Parva’s instructional setting, Bhīṣma continues a philosophical exposition using numerical enumeration. He concludes a list by stating that, taken together, they total thirty qualities, and he identifies their complete presence as the criterion for calling something a ‘body’.