Shloka 14
शुकस्य योगसिद्धिः (Śuka’s Yogic Attainment and Ascent)
कुतो5हमागत: को5स्मि क्व गमिष्यामि कस्य वा । कस्मिन् स्थित: क्व भविता कस्मात्किमनुशोचसि,मैं कौन हूँ? कहाँसे आया हूँ? कहाँ जाऊँगा? किसके साथ मेरा क्या सम्बन्ध है? किस स्थानमें स्थित होकर कहाँ फिर जन्म लूँगा? इन सब बातोंको लेकर तुम किसलिये क्या शोक कर रहे हो?
kuto 'ham āgataḥ ko 'smi kva gamiṣyāmi kasya vā | kasmin sthitaḥ kva bhavitā kasmāt kim anuśocasi ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? ഞാൻ ആരാണ്? എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? യഥാർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ ആരുടേതാണ്? ഏത് അവസ്ഥയിൽ നിലകൊണ്ട് ഞാൻ വീണ്ടും ഏത് അവസ്ഥയിൽ ജനിക്കും? ഇവയൊക്കെയും അനിശ്ചിതവും മാറിമറിയുന്നതുമെങ്കിൽ, നീ എന്തുകൊണ്ട്—ഏതു കാര്യത്തെക്കുറിച്ച്—ദുഃഖിക്കുന്നു?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma redirects the mind from sorrow to discernment: when identity, ownership, destination, and future embodiment are uncertain and transient, grief rooted in possessiveness and fixed notions of “mine” and “me” loses its basis. The verse urges self-inquiry and detachment as a foundation for dharmic clarity.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira after the war, addressing his remorse and sorrow. Here he challenges the very assumptions behind lamentation by posing a chain of existential questions about origin, identity, destination, belonging, and rebirth.