Shloka 103
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
ददाति च नरश्रेष्ठ प्रतिगृह्लाति यच्च ह | ददात्यव्यक्त इत्येतत् प्रतिगृह्नाति तच्च वै
dadāti ca naraśreṣṭha pratigṛhṇāti yac ca ha | dadāty avyaktam ity etat pratigṛhṇāti tac ca vai ||
നരശ്രേഷ്ഠാ, എന്ത് നൽകപ്പെടുന്നുവോ എന്ത് സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നുവോ—ഇതെല്ലാം ‘അവ്യക്തം’ എന്നുതന്നെ പറയപ്പെടുന്നു; ആ അവ്യക്തം തന്നെയാണ് സ്വീകരിക്കുന്നതും. ദാനത്തിൽ ദാതാവ്, ദാനം, ദാനാനുമോദനം, ഗ്രാഹകൻ—എല്ലാം സത്യത്തിൽ ഒരേയൊരു അവ്യക്ത പരമസത്യം; അതുതന്നെ നൽകുന്നു, അതുതന്നെ സ്വീകരിക്കുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches a non-dual vision of ethical action: in true understanding, the giver, the gift, the act of giving (including approving it), and the receiver are not ultimately separate; all are the Unmanifest Supreme Reality (Brahman/Paramatman). Knowing this purifies the mind and elevates charity from mere transaction to spiritual realization.
In the Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhisthira on dharma after the war. Here he explains the inner metaphysical basis of dāna (charity), urging Yudhisthira to see the Supreme Reality as present in every role within the act of giving, thereby making the practice purifying and aligned with highest wisdom.