Shloka 7
Śuka–Janaka Saṃvāda: Āśrama-krama, Jñāna-vijñāna, and the Marks of Liberation (शुक-जनक संवादः)
वेददर्शी विद्वान् जैसा बताते हैं, उसके अनुसार नेत्र अध्यात्म है, रूप अधिभूत है और सूर्य अधिदैवत हैं ।।
śrotram adhyātmam ity āhur yathā śruti-nidarśinaḥ | śabdas tatrādhibhūtaḥ tu diśaś cātrādhidaivatam ||
യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു—വേദാർത്ഥദർശികളായ ഋഷിമാർ പറയുന്നതുപോലെ, ശ്രോത്രം അധ്യാത്മം; ശബ്ദം അധിഭൂതം; ദിക്കുകൾ അധിദൈവതം. ഇങ്ങനെ ആത്മാവ്–വിഷയം–അധിദൈവം എന്ന ത്രയശാസനത്തിൽ അനുഭവത്തെ ഗ്രഹിച്ചാൽ ഭ്രമം അകലുകയും ധർമ്മസമന്വിതമായ ജീവിതം സാധ്യമാകുകയും ചെയ്യും.
याज़्वल्क्य उवाच
Educational Q&A
Perception is explained through a threefold mapping: the inner faculty (adhyātma: the ear), its external object (adhibhūta: sound), and the presiding cosmic/divine principle (adhidaivata: the directions). This helps one see experience as ordered and governed, supporting self-control and dharmic living.
In Śānti Parva’s instruction on knowledge and liberation-oriented dharma, the sage Yājñavalkya teaches by classifying sense experience according to Vedic categories, showing how each sense has an inner basis, an outer object, and a divine regulator.