Shloka 26
Śuka–Janaka Saṃvāda: Āśrama-krama, Jñāna-vijñāna, and the Marks of Liberation (शुक-जनक संवादः)
तमसो लक्षणानीह भक्षणाद्यभिरोचनम् | भोजनानामपर्याप्तिस्तथा पेयेष्वतृप्तता,मोह, अप्रकाश (अज्ञान), तामिस्र और अन्धतामिस्र--ये सब तमोगुणके लक्षण हैं। इनमें तामिस्र क्रोधका वाचक है और अन्धतामिस्र मरणका। भोजनमें रुचिका न होना, खानेकी वस्तुओंसे तृप्ति या संतोषका अभाव अथवा कितना ही भोजन क्यों न मिले, उसे पर्याप्त न मानना, पीनेकी वस्तुओंसे कभी तृप्त न होना, दुर्गन्धयुक्त वस्त्र, अनुचित विहार, मलिन शय्या और आसनोंका सेवन, दिनमें सोना, अत्यन्त वाद-विवादमें और प्रमादमें अत्यन्त आसक्त रहना, अज्ञानवश नाच-गीत और नाना प्रकारके बाजोंमें श्रद्धा, नाना प्रकारके धर्मोंसे द्वेष--ये तमोगुणके लक्षण हैं
tamaso lakṣaṇānīha bhakṣaṇādy-abhirocanam | bhojanānām aparyāptis tathā peyeṣv atṛptatā ||
യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു—ഇവയാണ് ഇവിടെ തമോഗുണത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ: ഭക്ഷണാദികളിൽ ആസക്തി; ആഹാരം ഒരിക്കലും മതിയാകുന്നില്ലെന്ന തോന്നൽ; പാനീയങ്ങളിലും തൃപ്തിയില്ലായ്മ. ഇത്തരത്തിലുള്ള താമസസ്വഭാവത്തിൽ മോഹവും ‘അപ്രകാശം’ (അജ്ഞാനം)യും വർധിക്കുന്നു; അത് ‘താമിസ്രം’ (ക്രോധരൂപ അന്ധകാരം) എന്ന നിലയിലേക്കു വീഴുന്നു, ‘അന്ധതാമിസ്രം’ (മരണാന്ത അന്ധകാരം) എന്ന ആഴത്തിലേക്കു മുങ്ങുന്നു. ഇതിന്റെ അടയാളങ്ങൾ—ഹിതകരമായ ആഹാരത്തിൽ അരുചി, എത്ര ലഭിച്ചാലും അസന്തോഷം, കുടിച്ചാലും ദാഹം തീരാതിരിക്കുക, ദുർഗന്ധമുള്ള വസ്ത്രങ്ങളിൽ രുചി, അനുചിത വിഹാരം, മലിന ശയ്യയും ആസനങ്ങളും ഉപയോഗിക്കൽ, പകൽ ഉറക്കം, അതിവാദ-വിവാദങ്ങളിലും പ്രമാദത്തിലും അത്യധിക ആസക്തി, അജ്ഞാനവശാൽ നൃത്ത-ഗീത-വാദ്യങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ, വിവിധ ധർമ്മമാർഗങ്ങളോടുള്ള ദ്വേഷം.
याज़्वल्क्य उवाच