Shloka 20
Śuka–Janaka Saṃvāda: Āśrama-krama, Jñāna-vijñāna, and the Marks of Liberation (शुक-जनक संवादः)
दानेन चात्मग्रहणमस्पृहत्वं परार्थता । सर्वभूतदया चैव सच्त्वस्यैते गुणा: स्मृता:
yājñavalkya uvāca | dānena cātmagrahaṇam aspṛhatvaṁ parārthatā | sarvabhūtadayā caiva sattvasyaite guṇāḥ smṛtāḥ | dhairyam ānandaḥ prītiḥ utkarṣaḥ prakāśaḥ (jñānaśaktiḥ) sukhaṁ śuddhir ārogyaṁ santoṣaḥ śraddhā akāarpaṇyam asaṁrambhaḥ kṣamā dhṛtir ahiṁsā samatā satyam ṛṇarahitatā mṛdutā lajjā acaṁcalatā śaucaṁ saralatā sadācāraḥ alolupatā hṛdaye asambhramaḥ iṣṭāniṣṭaviyogakathānābhidhānam dānena dhairyadhāraṇam akāmataiva paropakāraḥ sarvaprāṇiṣu dayā—ete sarve sattvasaṁbandhino guṇāḥ proktāḥ |
യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പറഞ്ഞു—ദാനത്തിലൂടെ ആത്മസംയമം, സ്പൃഹാരാഹിത്യം, പരഹിതപരായണത, സർവ്വഭൂതദയ—ഇവ സത്ത്വഗുണങ്ങളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. സത്ത്വത്തിൽ ധൈര്യം, ആനന്ദം, പ്രീതി, ഉത്കർഷം, അന്തഃപ്രകാശം (ജ്ഞാനശക്തി), സുഖം, ശുദ്ധി, ആരോഗ്യ്യം, സന്തോഷം, ശ്രദ്ദ, അകാര്പണ്യം, അക്രോധം, ക്ഷമ, ധൃതി, അഹിംസ, സമത, സത്യം, ഋണമുക്തി, മൃദുത്വം, ലജ്ജ, അചഞ്ചലത, ശൗചം, ലാളിത്യമില്ലാത്ത ലളിതത, സദാചാരം, അലോലുപത; ഹൃദയത്തിൽ കലക്കം ഇല്ലായ്മ, ഇഷ്ട-അനിഷ്ടവിയോഗത്തിൽ വിലാപമില്ലായ്മ; ദാനത്തിലൂടെ ധൈര്യധാരണം, നിഷ്കാമത, പരോപകാരം, സർവ്വപ്രാണികളോടും കരുണ—ഇവയെല്ലാം സത്ത്വസംബന്ധ ഗുണങ്ങളായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
याज़्वल्क्य उवाच
Educational Q&A
Sattva is defined by a cluster of ethical and psychological virtues—generosity, self-restraint, desirelessness, truth, equanimity, non-violence, and compassion—showing that inner clarity is sustained by outward beneficence and disciplined conduct.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and right living, the sage Yājñavalkya enumerates the recognized marks of a sattvic disposition, presenting a practical catalogue of virtues to be cultivated for peace and moral excellence.