Shloka 7
षड्विंशं विमल॑ बुद्धमप्रमेयं सनातनम् । सतुतंपज्चविंशं च चतुर्विशं च बुध्यते,पचीसवाँ तत्त्वरूप महान् आत्मा अव्यक्त प्रकृतिको जानता है, इसलिये उसे 'बुध्यमान' कहते हैं; परंतु वह भी छब्बीसवें तत्त्वरूप निर्मल नित्य शुद्ध बुद्ध अप्रमेय सनातन परमात्माको नहीं जानता है; किंतु वह सनातन परमात्मा उस पचीसतवें तत्त्वरूप जीवात्माको तथा चौबीसवीं प्रकृतिको भी भलीभाँति जानता है
ṣaḍviṁśaṁ vimalaṁ buddham aprameyaṁ sanātanam | saptaviṁśaṁ pañcaviṁśaṁ ca caturviṁśaṁ ca budhyate ||
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഇരുപത്താറാമത്തെ തത്ത്വം മലിനതയില്ലാത്തതും നിത്യശുദ്ധവും ബുദ്ധവും അപ്രമേയവും സനാതനവുമായ പരമാത്മാവാണ്. അവൻ ഇരുപത്തിയഞ്ചാമത്തെ ജീവാത്മതത്ത്വത്തെയും ഇരുപത്തിനാലാമത്തെ അവ്യക്ത പ്രകൃതിയെയും പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നു. ജീവാത്മാവ് പ്രകൃതിയെ ഗ്രഹിക്കുന്നതിനാൽ ‘ബുധ്യമാനൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും, ആ സനാതന പരമസത്യത്തെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഗ്രഹിക്കുകയില്ല.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
A hierarchy of knowing is asserted: the Supreme Self (26th principle) fully knows both Prakṛti (24th) and the individual self (25th), but the individual self—though capable of cognizing Prakṛti—does not, by that fact alone, comprehend the Supreme. True liberation requires turning knowledge toward the eternal, immeasurable Paramātman rather than remaining confined to nature and its processes.
In the Śānti Parva’s instructional setting, Vasiṣṭha is explaining metaphysical principles (tattvas) to clarify the distinction between Prakṛti, the individual self, and the Supreme Self, emphasizing why the jīva’s ordinary cognition is insufficient for realizing the eternal Paramātman.