Shloka 203
चतुर्विशमसारं च षड्विंशस्य प्रबोधनात् । छब्बीसवाँ तत्त्व परमात्मा अजन्मा, सर्वव्यापी और संगदोषसे रहित है। उसकी शरण लेकर जब जीवात्मा उसके स्वरूपका साक्षात्कार कर लेता है, तब परमात्म-ज्ञानके प्रभावसे स्वयं भी सर्वव्यापी हो जाता है तथा चौबीस तत्त्वोंसे युक्त प्रकृतिको असार समझकर त्याग देता है
caturviśam asāraṃ ca ṣaḍviṃśasya prabodhanāt |
വസിഷ്ഠൻ ഉപദേശിക്കുന്നു—ഇരുപത്താറാം തത്ത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധോദയം വന്നാൽ, ഇരുപത്തിനാലു തത്ത്വങ്ങളാൽ ഘടിതമായ പ്രകൃതി അസാരമാണെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ഇരുപത്താറാം തത്ത്വം പരമാത്മാവ്—അജൻമൻ, സർവ്വവ്യാപി, സംഗദോഷരഹിതൻ. അവന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ച് ജീവാത്മാവ് അവന്റെ സ്വരൂപം സാക്ഷാത്കരിക്കുമ്പോൾ, പരമാത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവനും (അനുഭവത്തിൽ) സർവ്വവ്യാപിയായിത്തീരുന്നു; പിന്നെ ഇരുപത്തിനാലു തത്ത്വയുക്തമായ പ്രകൃതിയെ അസാരമെന്ന് കണ്ടു അതോടുള്ള ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കുന്നു।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Realization of the twenty-sixth principle (Paramātman)—unborn, all-pervading, and free from the taint of association—dissolves the sense of limitation in the individual self. With the rise of supreme knowledge, one ceases to treat the twenty-four evolutes of Prakṛti as ultimately real or worthy of attachment, and thus turns toward liberation through dispassion and insight.
Vasiṣṭha is instructing on metaphysical discernment: distinguishing Prakṛti’s twenty-four principles from the transcendent Supreme Self. The passage frames liberation as taking refuge in the Supreme, attaining direct realization, and thereby abandoning identification with the insubstantial constituents of nature.