Shloka 18
जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
चेतनेन समेतस्य पञ्चविंशतिकस्य ह । एकत्वं वै भवत्यस्य यदा बुद्धा न बुध्यते,जब जीवात्मा बुद्धिके द्वारा जडवर्गको अपना नहीं समझता अर्थात् उससे सम्बन्ध नहीं जोड़ता, तब नित्य चेतन परमात्मासे संयुक्त हुए उस जीवात्माकी परमात्माके साथ एकता हो जाती है
cetanena sametasya pañcaviṁśatikasya ha | ekatvaṁ vai bhavaty asya yadā buddhā na budhyate ||
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഇരുപത്തഞ്ച് തത്ത്വങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ജീവൻ, ശുദ്ധചൈതന്യത്തോടു സംയുക്തനായി, ബുദ്ധിയാൽ ‘അറിയൽ’ എന്ന അഹങ്കാരഗ്രഹണം ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ—അഥവാ ജഡസമൂഹത്തെ ‘ഞാൻ’ ‘എന്റെത്’ എന്നു സ്വന്തമാക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ—പരമാത്മാവുമായുള്ള അവന്റെ ഏകത്വം വെളിപ്പെടുന്നു।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Liberation arises when the self stops identifying with the inert psycho-physical aggregate through buddhi; with the collapse of ‘I/mine’ appropriation, the self’s unity with the ever-conscious Supreme is realized.
In the Śānti Parva’s instruction on liberation, Vasiṣṭha explains a Sāṅkhya-leaning analysis: the self (counted among the tattvas) is associated with consciousness, and when intellect ceases to project identification, the realization of oneness with the Supreme follows.