Shloka 1
जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
अप्-#-रू- अष्टाधिकांत्रेशततमो< ध्याय: क्षर-अक्षर और परमात्म-तत्त्वका वर्णन, जीवके नानात्व और एकत्वका दृष्टान्त, उपदेशके अधिकारी और अनधिकारी तथा इस ज्ञानकी परम्पराको बताते हुए वसिष्ठ-करालजनक-संवादका उपसंहार वसिष्ठ उवाच अथ बुद्धमथाबुद्धमिमं गुणविधिं शृणु । आत्मानं बहुधा कृत्वा तान्येव प्रविचक्षते,वसिष्ठजी कहते हैं--राजन्! अब बुद्ध (परमात्मा), अबुद्ध (जीवात्मा) और इस गुणमयी सृष्टि (प्राकृत प्रपंच) का वर्णन सुनो। जीवात्मा अपने-आपको अनेक रूपोंमें प्रकट करके उन रूपोंको सत्य मानकर देखता रहता है
vasiṣṭha uvāca | atha buddham athābuddham imaṃ guṇavidhiṃ śṛṇu | ātmānaṃ bahudhā kṛtvā tāny eva pravicakṣate ||
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ഇനി ബുദ്ധൻ (പരമാത്മാവ്), അബുദ്ധൻ (ജീവാത്മാവ്) എന്നിവയും ഗുണമയമായ ഈ സൃഷ്ടിവിധിയും കേൾക്കുക. ജീവാത്മാവ് താനെ തന്നെ പല രൂപങ്ങളാക്കി, ആ രൂപങ്ങളെയേ സത്യമെന്നു കരുതി നോക്കി നില്ക്കുന്നു.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Vasiṣṭha distinguishes the fully awakened principle (buddha, aligned with the Supreme Self) from the unawakened individual self (abuddha) and explains how the guṇa-constituted world-process leads the jīva to project itself into many forms and then mistake those projections as reality—setting up the need for discernment and liberation-oriented knowledge.
Vasiṣṭha addresses a king and begins a concluding instruction: he announces that he will describe the Supreme, the individual soul, and the guṇa-made cosmos, framing the jīva’s experience as a misrecognition of its own manifold self-projections.