Shloka 22
Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda
Aging and Death Cannot Be Overstepped
Devanagari script
यदा तु गुणजाल तत् प्राकृतं वै जुगुप्सते । पश्यते च परं पश्यं तदा पश्यन्न संत्यजेत्,जब वह प्राकृत गुणसमुदायको कुत्सित समझकर उससे विरत हो जाता है, उस समय वह परम दर्शनीय परमात्माका दर्शन पा जाता है और उसको देखकर फिर भी उसका त्याग नहीं करता अर्थात् उससे अलग नहीं होता
Translation
അവൻ പ്രാകൃത ഗുണസമൂഹത്തെ നിന്ദ്യമായി കരുതി അതിൽ നിന്ന് വിരക്തനാകുമ്പോൾ, പരമദർശനീയനായ പരമാത്മാവിന്റെ ദർശനം ലഭിക്കുന്നു; അവനെ ദർശിച്ചിട്ടും അവനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല—അർത്ഥം, അവനിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്നില്ല।
Word by Word
यदाwhen
यदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयदा
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
गुणजालम्the net/aggregate of qualities (gunas)
गुणजालम्:
Karma
TypeNoun
Rootगुणजाल
FormNeuter, Accusative, Singular
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
प्राकृतम्material/natural (of Prakriti)
प्राकृतम्:
TypeAdjective
Rootप्राकृत
FormNeuter, Accusative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
जुगुप्सतेfeels disgust for/abhors
जुगुप्सते:
TypeVerb
Rootगुप् (जुगुप्सा-)
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
पश्यतेsees
पश्यते:
TypeVerb
Rootपश्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
परम्the supreme
परम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Accusative, Singular
पश्यम्worthy to be seen/most desirable to behold
पश्यम्:
TypeAdjective
Rootपश्य (from √पश्)
FormNeuter, Accusative, Singular, यत् (gerundive/obligatory passive participle sense: 'to be seen')
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
पश्यन्seeing (he), while seeing
पश्यन्:
Karta
TypeVerb
Rootपश्
FormMasculine, Nominative, Singular, शतृ (present active participle)
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
संत्यजेत्should abandon/give up
संत्यजेत्:
TypeVerb
Rootत्यज्
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Parasmaipada
Speaker
वसिष्ठ उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes