Shloka 35
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
एतन्निदर्शनं सम्यगसम्यगनिदर्शनम् । बुध्यमानाप्रबुद्धानां पृथग्पृथगरिंदम
etannidarśanaṃ samyag asamyag-anidarśanam | budhyamānāprabuddhānāṃ pṛthak pṛthag ariṃdama ||
ഇത് സമ്യക് ജ്ഞാനത്തിന്റെയും അസമ്യക് ജ്ഞാനത്തിന്റെയും ദൃഷ്ടാന്തമാണ്. ഹേ ശത്രുദമന! ബോധിക്കുകയാണെങ്കിലും ഇനിയും പൂർണ്ണമായി ജാഗ്രതയിലാകാത്തവർക്ക് ഇവ രണ്ടും വേറേവേറെയായി തോന്നുന്നു. ജ്ഞാനികളുടെ അറിവ് യുക്തിസഹവും പ്രമാണസമ്മതവുമായതിനാൽ ശ്രേഷ്ഠവും അജ്ഞരുടെ ധാരണകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തവുമാണ്; എന്നാൽ അജ്ഞരുടെ তথാകഥിത അറിവ് പ്രമാണരഹിതവും യുക്തിസംഗതിയില്ലാത്തതുമായതിനാൽ ശരിയല്ല—അത് മുൻപറഞ്ഞ സമ്യക് ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വേറെയാണ്.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Vasiṣṭha distinguishes valid, reasoned knowledge (samyak-jñāna) from unreliable, ungrounded notions taken as knowledge by the ignorant. True understanding is marked by coherence and proper justification; false understanding lacks these and must be recognized as separate.
In a didactic exchange within Śānti Parva, Vasiṣṭha addresses a king (called ariṃdama) and clarifies how to tell right insight from mistaken views, especially for seekers who are in the process of awakening but not yet fully established in wisdom.