Shloka 19
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
यदेव योगा: पश्यन्ति सांख्यैस्तदनुगम्यते । एकं सांख्यं च योगं च य: पश्यति स बुद्धिमान्
yad eva yogāḥ paśyanti sāṅkhyais tad anugamyate | ekaṃ sāṅkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa buddhimān |
യോഗികൾ നേരിട്ട് ദർശിക്കുന്ന അതേ പരമതത്ത്വത്തെ സാംഖ്യജ്ഞരും വിവേകത്തിലൂടെ പ്രാപിക്കുന്നു. മാർഗം വ്യത്യസ്തമായാലും ഫലത്തിൽ സാംഖ്യവും യോഗവും ഒന്നാണെന്ന് കാണുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ ബുദ്ധിമാൻ.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Sāṅkhya and Yoga are presented as two complementary disciplines that culminate in the same realization of the highest Reality; wisdom lies in recognizing their unity in result rather than insisting on a sectarian difference of method.
In Śānti Parva’s instructional setting, Vasiṣṭha speaks as a teacher, clarifying philosophical harmony: yogic direct realization and Sāṅkhya’s discriminative knowledge converge on the same truth, so the listener should not treat them as ultimately opposed.