Shloka 5
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
डन्ड्धमेति च निर्दन्द्धस्तासु तास्विह योनिषु । शीर्षरोगेडक्षिरोगे च दन््तशूले गलग्रहे,वह स्वयं सुख-दुःख आदि द्वन्द्ोंसे रहित होनेपर भी भिन्न-भिन्न योनियोंमें जन्म धारण करके सुख-दुःखको भोगता है। उसे कभी सिरमें दर्द होता, कभी आँख दुखती, कभी दाँतमें व्यथा होती और कभी गलेमें घेघा निकल आता है
daṇḍham eti ca nirdaṇḍhas tāsu tāsviha yoniṣu | śīrṣa-roge 'kṣi-roge ca danta-śūle gala-grahe ||
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ആത്മാവ് സ്വഭാവത്തിൽ ദ്വന്ദ്വാതീതനും അസ്പൃശ്യനും ആണെങ്കിലും, ദേഹം ധരിച്ചു ഈ ലോകത്ത് വിവിധ യോനികളിൽ ജന്മമെടുത്തു സുഖദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു. ഒരിക്കൽ ശിരോവേദന, മറ്റൊരിക്കൽ കണ്ണുരോഗം, മറ്റൊരിക്കൽ പല്ലുവേദന, പിന്നെ തൊണ്ടവ്യാധി—ഇങ്ങനെ ദേഹദുഃഖങ്ങൾ അവനെ പിടികൂടുന്നു.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the contrast between the Self’s intrinsic freedom (unbound by dualities) and the unavoidable pains that arise when consciousness is associated with a body through repeated births; it encourages dispassion and insight into the nature of embodied suffering.
Vasiṣṭha is explaining how, despite being essentially untouched, the individual in embodied existence passes through many births and experiences concrete bodily ailments—head, eye, tooth, and throat disorders—as examples of the pains that accompany worldly embodiment.