Shloka 18
मासोपवासी मूलाशी फलाहारस्तथैव च । वायुभक्षो<म्बुपिण्याकदधिगोमय भोजन:,कभी लगातार एक मासतक उपवास करता है। कभी फल खाकर रहता है और कभी कन्द-मूलके भोजनसे निर्वाह करता है। कभी पानी-हवा पीकर रह जाता है। कभी तिलकी खली, कभी दही और कभी गोबर खाकर ही रहता है
māsopavāsī mūlāśī phalāhāras tathaiva ca | vāyubhakṣo 'mbupiṇyākadadhigomaya-bhojanaḥ ||
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു— ചിലർ ഒരു മാസം തുടർച്ചയായി ഉപവസിക്കുന്നു; ചിലർ കിഴങ്ങും വേരും മാത്രം കഴിച്ച് ജീവിക്കുന്നു; ചിലർ ഫലാഹാരത്തിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു. ചിലർ വായുവും വെള്ളവും മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നു; മറ്റുചിലർ എള്ളുപിണ്ണാക്ക്, തൈര്, അല്ലെങ്കിൽ ഗോമയം വരെ ഭക്ഷണമാക്കുന്നു— തപസ്സിന്റെ പരമാവധി പ്രകടിപ്പിച്ച്.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the intensity and variety of ascetic disciplines (tapas) as a means of cultivating self-mastery and detachment—showing endurance, restraint in diet, and willingness to accept extreme simplicity for a higher ethical-spiritual aim.
Vasiṣṭha is describing an ascetic’s regimen, listing different modes of subsistence—month-long fasting, living on roots or fruits, surviving on air and water, or taking very austere foods like sesame-cake, curd, or cow-dung—to illustrate the person’s rigorous practice.