Shloka 41
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
सर्गप्रलयधर्मिण्या असर्गप्रलयात्मक: । गोचरे वर्तते नित्यं निर्गुणं गुणसंज्ञितम्,यद्यपि सृष्टि और प्रलय प्रकृतिके ही धर्म हैं। पुरुष तो उनसे सर्वथा सम्बन्धरहित है तथापि उस प्रकृतिके संसर्गवश पुरुष भी उस सृष्टि और प्रलयरूप धर्मसे सम्बद्ध-सा जान पड़ता है। इन्द्रियोंका विषय न होनेपर भी इन्द्रियगोचर-सा हो जाता है तथा निर्गुण होनेपर भी गुणवान्-सा जान पड़ता है
sargapralayadharmiṇyā asargapralayātmakaḥ | gocare vartate nityaṃ nirguṇaṃ guṇasaṃjñitam ||
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—സൃഷ്ടിയും പ്രളയവും പ്രകൃതിയുടെ ധർമ്മങ്ങളാണ്; പുരുഷൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ സൃഷ്ടി-പ്രളയങ്ങളിൽ നിന്ന് അസംഗൻ. എങ്കിലും പ്രകൃതിസംസർഗ്ഗം മൂലം അവൻ സൃഷ്ടി-പ്രളയധർമ്മങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്നവനെന്നപോലെ തോന്നുന്നു. ഇന്ദ്രിയവിഷയമല്ലാത്തിട്ടും ഇന്ദ്രിയഗോചരനെന്നപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; നിർഗുണനായിട്ടും ഗുണയുക്തനെന്നപോലെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു—ഇത് സംസർഗ്ഗവും അവിദ്യയും ജനിപ്പിച്ച ഭ്രമഭാസം മാത്രമാണ്, അവന്റെ സ്വരൂപമല്ല.
वसिष्ठ उवाच