Shloka 36

Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State

Yājñavalkya–Janaka

Devanagari script

एतदक्षरमित्युक्तं क्षरतीदं यथा जगत्‌ | जगन्मोहात्मकं प्राहुरव्यक्ताद्‌ व्यक्तसंज्ञकम्‌,इससे भिन्न जो तत्त्व है, उसे अक्षर कहा गया है। इस प्रकार उस अव्यक्त अक्षरसे उत्पन्न हुआ यह व्यक्तसंज्ञक मोहात्मक जगत्‌ क्षरित होनेके कारण क्षर नाम धारण करता है

Transliteration

etad akṣaram ity uktaṃ kṣaratīdaṃ yathā jagat | jagan-mohātmakam prāhur avyaktād vyakta-saṃjñakam |

Translation

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഇതിൽ നിന്നു വ്യത്യസ്തമായ തത്ത്വം ‘അക്ഷര’മെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ നാം കാണുന്ന ഈ ലോകം നശ്വരമായി ക്ഷയിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഋഷിമാർ പറയുന്നു: അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച് ‘വ്യക്തം’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ജഗത് സ്വഭാവത്തിൽ മോഹാത്മകമാണ്; ക്ഷയിക്കുന്നതിനാൽ ‘ക്ഷര’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Word by Word

एतत्this

अक्षरम्the imperishable (principle)

इतिthus

उक्तम्is said/has been stated

क्षरतिperishes/decays

इदम्this

यथाas/just as

जगत्the world

मोहात्मकम्of the nature of delusion

प्राहुःthey have said/call

अव्यक्तात्from the unmanifest

व्यक्तसंज्ञकम्having the designation 'manifest'

Speaker

वसिष्ठ उवाच

Characters & Entities

Vasiṣṭha

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes