Shloka 91
Devanagari script
इन्द्रियाणां तु सर्वेषां स्वस्थानेष्वेव सर्वश: । आक्रम्य गतय: सूक्ष्माश्चरत्यात्मा न संशय:,स्वप्लावस्थामें अपने-अपने स्थानोंमें स्थित हुई सम्पूर्ण इन्द्रियोंकी समस्त गतियोंको आक्रान्त करके जीवात्मा सूक्ष्म विषयोंमें विचरण करता है, इसमें संदेह नहीं है
Translation
സ്വപ്നാവസ്ഥയിൽ തത്തത് സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും സകല ഗതികളെയും ആക്രാന്തമാക്കി ജീവാത്മാവ് സൂക്ഷ്മവിഷയങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
Word by Word
इन्द्रियाणाम्of the senses
इन्द्रियाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Genitive, Plural
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Genitive, Plural
स्वस्थानेषुin their own places
स्वस्थानेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्वस्थान
FormNeuter, Locative, Plural
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
सर्वशःentirely/in every way
सर्वशः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः
आक्रम्यhaving overpowered/occupied
आक्रम्य:
TypeVerb
Rootआ-क्रम्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
गतयःmovements/courses
गतयः:
Karma
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Nominative, Plural
सूक्ष्माःsubtle
सूक्ष्माः:
TypeAdjective
Rootसूक्ष्म
FormFeminine, Nominative, Plural
चरतिmoves/roams
चरति:
TypeVerb
Rootचर्
FormPresent, Indicative, Parasmaipada, Third, Singular
आत्माthe self (jiva)
आत्मा:
Karta
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
संशयःdoubt
संशयः:
TypeNoun
Rootसंशय
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes