Shloka 80
युधिषछिर उवाच स्थानमुत्तममासाद्य भगवन्तं स्थिरव्रता: । आजन्ममरणं वा ते स्मरन्त्युत न वानघ,युधिष्ठिरने पूछा--निष्पाप पितामह! स्थिरतापूर्वक श्रेष्ठ वत्ररका पालन करनेवाले वे सांख्ययोगी महात्मा भगवान् नारायणको एवं उत्तम परमात्मपद (मोक्ष) को प्राप्त कर लेनेपर अपने जन्मसे लेकर मृत्युतकके बीते हुए वृत्तान्तको फिर कभी याद करते हैं या नहीं? (मोक्षावस्थामें विशेष-विशेष बातोंका ज्ञान रहता है या नहीं? यही मेरा प्रश्न है।) इस विषयमें जो तथ्य बात है, उसे आप यथार्थरूपसे बतानेकी कृपा करें। कुरुनन्दन! आपके सिवा दूसरे किसी पुरुषसे मैं ऐसा प्रश्न नहीं कर सकता
yudhiṣṭhira uvāca
sthānam uttamam āsādya bhagavantaṃ sthiravratāḥ |
ājanma-maraṇaṃ vā te smaranty uta na vānagha ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അനഘാ! ഉത്തമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിച്ച് ഭഗവാനെ ലഭിച്ച ശേഷം, ആ സ്ഥിരവ്രത മഹാത്മാക്കൾ ജനനം മുതൽ മരണം വരെ ഉള്ള ജീവിതക്രമം സ്മരിക്കുമോ, അല്ലയോ? ദയവായി യഥാർത്ഥം പറഞ്ഞുതരുക.
युधिषछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a philosophical inquiry central to mokṣa-doctrine: whether realization of the supreme state and attainment of the Lord preserves or dissolves personal, biographical memory (from birth to death). It probes the nature of liberated consciousness—individual recollection versus transcendence of embodied identity.
In Śānti Parva’s instruction-setting, Yudhiṣṭhira respectfully questions the elder teacher (addressed as “blameless”) about the post-liberation condition of disciplined sages: after attaining the highest state and the Lord, do they still remember their worldly life-history or not?