Shloka 32
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
योनीषु च विचित्रासु संसारानशुभांस्तथा । जठरे चाशुभे वासं शोणितोदकभाजने,प्राणियोंको विचित्र-विचित्र योनियोंमें अशुभ जन्म धारण करने पड़ते हैं। रक्त और मूत्रके पात्ररूप अपवित्र गर्भाशयमें निवास करना पड़ता है, जहाँ कफ, मूत्र और मल भरा होता है तथा तीव्र दुर्गन्ध व्याप्त रहती है, जो रज और वीर्यका समुदायमात्र है, मज्जा एवं स््नायुका संग्रह है, सैकड़ों नस-नाड़ियोंमें व्याप्त है तथा जिसमें नौ द्वार हैं; उस अपवित्र पुर अर्थात् शरीरमें जीवको रहना पड़ता है। नरेश्वर! इन सब बातोंको जानकर अपने परम हितस्वरूप आत्माको और उसकी प्राप्तिके लिये शास्त्रोंद्वारा बताये हुए नाना प्रकारके योगों (साधनों) की जानकारी प्राप्त करनी चाहिये
bhīṣma uvāca | yonīṣu ca vicitrāsu saṃsārān aśubhāṃs tathā | jaṭhare cāśubhe vāsaṃ śoṇitodaka-bhājane ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ജീവികൾ അനവധി വിചിത്ര യോനികളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും അശുഭമായ ലോകജന്മങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു; രക്തവും ദ്രവവും നിറഞ്ഞ പാത്രംപോലെയുള്ള അശുചി ഗർഭത്തിൽ വസിക്കേണ്ടിവരുന്നു। ദേഹധാരണത്തിന്റെ ഈ മലിനാവസ്ഥയും പുനർജന്മദുഃഖവും ധ്യാനിച്ച് മനുഷ്യൻ പരമഹിതത്തിലേക്ക് തിരിയണം—ആത്മാവിനെ അന്വേഷിക്കണം; അതിനെ പ്രാപിക്കാൻ ശാസ്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിക്കുന്ന വിവിധ യോഗസാധനങ്ങൾ അറിയണം।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse urges dispassion toward embodied life by reflecting on the painful and impure conditions of birth and rebirth; this reflection should motivate the seeker to pursue the highest good—realization of the Self—through śāstra-taught yogic disciplines.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma addresses the king and describes the harsh realities of transmigration and gestation to redirect attention from worldly aims to liberation-oriented practice.