Shloka 4
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
वदन्ति कारण चेदं सांख्या: सम्यग् द्विजातय: । विज्ञायेह गतीः सर्वा विरक्तो विषयेषु यः,सांख्यमतके माननेवाले महाज्ञानी द्विज मोक्षका युक्तियुक्त कारण इस प्रकार बताते हैं --सब प्रकारकी गतियोंको जानकर जो विषयोंसे विरक्त हो जाता है, वही देहत्यागके अनन्तर मुक्त होता है। यह बात स्पष्टरूपसे सबकी समझमें आ सकती है। दूसरे किसी उपायसे मोक्ष मिलना असम्भव है। इस प्रकार वे सांख्यको ही मोक्षदर्शन कहते हैं
vadanti kāraṇa cedaṃ sāṅkhyāḥ samyag dvijātayaḥ | vijñāyeha gatīḥ sarvā virakto viṣayeṣu yaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—സമ്യക് ബോധമുള്ള സാംഖ്യമതാനുയായികളായ ദ്വിജർ ഇങ്ങനെ കാരണതത്ത്വം പ്രസ്താവിക്കുന്നു: ഈ ലോകത്തിൽ സകല ഗതികളെയും തിരിച്ചറിഞ്ഞ് വിഷയങ്ങളിൽ വിരക്തനായവൻ മാത്രമേ ദേഹത്യാഗാനന്തരം മോക്ഷം പ്രാപിക്കൂ. ഇത് എല്ലാവർക്കും വ്യക്തമാണ്; മറ്റൊരു മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ മോക്ഷം സാധ്യമല്ല. അതുകൊണ്ട് അവർ സാംഖ്യത്തെയേ മോക്ഷദർശനം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation is said to follow from clear discernment of the various destinies/courses of beings and from detachment (vairāgya) toward sense-objects; the Sāṅkhyas present this discriminative knowledge and dispassion as the decisive means to mokṣa.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma is teaching about liberation and philosophical paths; here he reports the Sāṅkhya position that true knowledge and detachment are the essential cause leading to freedom after the body is relinquished.