Shloka 45
अव्यक्तकालमान-निर्णयः
Measures of Time from the Unmanifest; Creation, Elements, and the Primacy of Mind
भीष्म उवाच (इत्युक्त्वा परमो देवो भगवान् नित्य अव्यय: । साथ्यर्देवगणै: सार्थ दिवमेवारुरोह सः ।।
bhīṣma uvāca | ity uktvā paramo devo bhagavān nityo 'vyayaḥ | sādhya-devagaṇaiḥ sārthaṃ divam evārurōha saḥ || etad yaśasyam āyuṣyaṃ puṇyaṃ svargāya ca dhruvam | darśitaṃ devadevena parameṇāvyayena ca || saṃvāda ity ayaṃ śreṣṭhaḥ sādhyanāṃ parikīrtitaḥ | kṣetraṃ vai karmaṇāṃ yoniḥ sadbhāvaḥ satyam ucyate ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, നിത്യനും അവ്യയനും ആയ പരമദേവൻ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് സാധ്യദേവഗണങ്ങളോടൊപ്പം സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് आरोഹണം ചെയ്തു. ദേവാധിദേവനായ ആ പരമ അവ്യയ പ്രഭു വെളിപ്പെടുത്തിയ ഈ പുണ്യോപദേശം യശസ്സും ആയുസ്സും വർധിപ്പിക്കുന്നു; സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തിക്കുള്ള ഉറച്ച മാർഗ്ഗവുമാണ്. യുധിഷ്ഠിരാ! സാധ്യരോടൊപ്പം ഹംസൻ നടത്തിയ ആ ശ്രേഷ്ഠസംവാദം ഞാൻ നിനക്കു വിവരിച്ചു. ഈ ദേഹമാണ് കർമങ്ങളുടെ ക്ഷേത്രവും യോനിയും; ‘സത്യം’ എന്നു പറയുന്നത് സദ്ഭാവം—അന്തരംഗത്തിലെ യഥാർത്ഥവും ശുദ്ധവുമായ നില—ആണെന്ന് പറയുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse concludes a didactic dialogue by affirming that the body is the locus where karma is generated and borne, and that ‘truth’ is identified with sadbhāva—genuine being or right inner disposition. It also frames the teaching as merit-producing, fame- and life-enhancing, and a reliable means toward heaven.
Bhīṣma reports that after delivering the instruction, Brahmā—described as eternal and imperishable—departs upward to heaven along with the Sādhya deities. Bhīṣma then tells Yudhiṣṭhira that he has finished recounting the excellent Haṃsa–Sādhya dialogue and summarizes its concluding doctrinal point about body, action, and truth.