Shloka 9
Vasiṣṭha on Saṃsāra, Guṇas, and Misattributed Agency
Mahābhārata 12.292
Devanagari script
देवतातिथि भृत्येभ्य: पितृभ्यश्चात्मनस्तथा । ऋणवान् जायते मर्त्यस्तस्मादनृणतां व्रजेत्,प्रत्येक मनुष्य देवता, अतिथि, भरण-पोषणके योग्य कुटुम्बीजन, पितर तथा अपने- आपका भी ऋणी होकर जन्म लेता है; अतः उसे उस ऋणसे मुक्त होनेका यत्न करना चाहिये
Transliteration
devatātithi-bhṛtyebhyaḥ pitṛbhyaś cātmanaḥ tathā | ṛṇavān jāyate martyas tasmād anṛṇatāṁ vrajet ||
Translation
പരാശരൻ പറഞ്ഞു—മനുഷ്യൻ ജന്മംമുതൽ തന്നെ ദേവന്മാർക്കും അതിഥിക്കും തന്റെ ആശ്രിതർക്കും പിതൃകൾക്കും, അതുപോലെ സ്വന്തം ആത്മാവിനും കടപ്പെട്ടവനായി ജനിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഓരോരുത്തർക്കുമുള്ള കടമകൾ നിറവേറ്റി ഈ കടങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാൻ ശ്രമിക്കണം.
Word by Word
देवताthe deity (as a creditor)
देवता:
Karta
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अतिथिthe guest (as a creditor)
अतिथि:
Karta
TypeNoun
Rootअतिथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भृत्येभ्यःto dependents/servants
भृत्येभ्यः:
Sampradana
TypeNoun
Rootभृत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, बहुवचन
पितृभ्यःto the ancestors/fathers
पितृभ्यः:
Sampradana
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, बहुवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
आत्मनःof oneself / to oneself (as one’s own obligation)
आत्मनः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
तथाlikewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
ऋणवान्indebted
ऋणवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootऋणवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जायतेis born / comes to be
जायते:
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन
मर्त्यःa mortal man
मर्त्यः:
Karta
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्मात्therefore
तस्मात्:
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (तद्-प्रातिपदिक)
अनृणताम्freedom from debt / debtlessness
अनृणताम्:
Karma
TypeNoun
Rootअनृणता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
व्रजेत्should go/attain
व्रजेत्:
TypeVerb
Rootव्रज् (धातु)
Formविधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथम, एकवचन
Speaker
पराशर उवाच
Characters & Entities
P
ParāśaraD
devatāḥ (gods)A
atithi (guest)B
bhṛtyāḥ (dependents)P
pitaraḥ (ancestors)Ā
ātman (self)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes