Shloka 9
Adhyāya 290: Sāṃkhya-vidhi, Deha-doṣa, Guṇa-vicāra, and Mokṣa-gati
Bhīṣma–Yudhiṣṭhira Dialogue
सभी आश्रमोंके लोग उस धर्ममें ही स्थित रहकर इस जगत्में अपने-अपने कर्मोंका अनुष्ठान करते हैं ।। चतुर्विधा हि लोकेडस्मिन् यात्रा तात विधीयते । मर्त्या यत्रावतिष्ठन्ते सा च कामात् प्रवर्तते,तात! इस लोकमें चार प्रकारकी जीविकाका विधान है (ब्राह्मणके लिये यज्ञादि कराकर दक्षिणा लेना, क्षत्रियके लिये कर लेना, वैश्यके लिये खेती आदि करना और शाद्रके लिये तीनों वर्णॉंकी सेवा करना)। मनुष्य इन्हीं चार प्रकारकी जीविकाओंका आश्रय लेकर रहते हैं। वह जीविका दैवेच्छासे चलती है
caturvidhā hi loke 'smin yātrā tāta vidhīyate | martyā yatrāvatiṣṭhante sā ca kāmāt pravartate, tāta || sarvāśramāṇāṃ lokā dharme tasminn eva sthitvā iha loke sva-sva-karmānuṣṭhānaṃ kurvanti ||
എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളിലുമുള്ളവർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സ്വധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ഈ ലോകത്തിൽ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ കർമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. താതാ! ഈ ലോകത്തിൽ ജീവികയ്ക്ക് നാലുവിധമായ വ്യവസ്ഥയുണ്ട്; മർത്ത്യർ അതിലേയ്ക്കാണ് ആശ്രയിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നത്, അവരുടെ പ്രവൃത്തി കാമനയിൽ നിന്നാണ് പ്രേരിതമാകുന്നത്.
पराशर उवाच
Educational Q&A
Human society functions through prescribed modes of livelihood and duty: people should remain grounded in their own dharma and perform their proper work, while recognizing that ordinary worldly activity is often driven by kāma (desire).
In the didactic discourse of Śānti Parva, the sage Parāśara instructs his listener (addressed as “tāta”) about how people in the world sustain themselves and how all āśramas continue their respective duties within the framework of dharma.