Shloka 94
“सूंजय! राजा मान्धाता चारों कल्याणमय गुणोंमें तुमसे बढ़े-चढ़े थे और तुम्हारे पुत्रसे भी अधिक पुण्यात्मा थे। जब वे भी मारे गये, तब तुम्हारे पुत्रकी क्या बिसात है? अतः तुम उसके लिये शोक न करो ।। ययातिं नाहुष॑ चैव मृतं सूंजय शुश्रुम । य इमां पृथिवीं कृत्स्नां विजित्य सहसागराम्,“सूंजय! नहुषपुत्र राजा ययाति भी जीवित न रह सके--यह हमने सुना है। उन्होंने समुद्रोंसहित इस सारी पृथ्वीको जीतकर शम्यापातके- द्वारा पृथ्वीको नाप-नापकर यज्ञकी वेदियाँ बनायीं, जिनसे भूतलकी विचित्र शोभा होने लगी। उन्हीं वेदियोंपर मुख्य-मुख्य यज्ञोंका अनुष्ठान करते हुए उन्होंने सारी भारतभूमिकी परिक्रमा कर डाली
Sūñjaya! rājā Māndhātā cāroṃ kalyāṇamaya guṇeṣu tvatto baḍhe-cāḍhe āsan, tava putrād api adhika-puṇyātmānaḥ. yadā te 'pi mṛtāḥ, tadā tava putrasya kā bīsātaḥ? ataḥ tvaṃ tasya śokaṃ mā kṛthāḥ. Yayātiṃ Nāhuṣaṃ caiva mṛtaṃ sūñjaya śuśruma; ya imāṃ pṛthivīṃ kṛtsnāṃ vijitya sahasāgarām.
വായു പറഞ്ഞു—“സൂഞ്ജയ! രാജാവ് മന്ധാതാവ് എല്ലാ മംഗളഗുണങ്ങളിലും നിന്നേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനായിരുന്നു; നിന്റെ പുത്രനേക്കാളും അധികം പുണ്യവാനുമായിരുന്നു. അത്തരം മഹാനുമേൽ പോലും മരണം വന്നപ്പോൾ, നിന്റെ പുത്രന് എന്ത് നില? അതിനാൽ അവനെക്കുറിച്ച് ശോകിക്കരുത്. പിന്നെയും, ഹേ സൂഞ്ജയ, നഹുഷപുത്രനായ രാജാവ് യയാതിയും ജീവിച്ചു നിലനിന്നില്ലെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്—സമുദ്രങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ സമസ്ത ഭൂമിയും ജയിച്ചവൻ।”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Even the most virtuous and powerful rulers—exemplars like Māndhātā and the world-conquering Yayāti—are subject to death; therefore grief should be moderated by the recognition of mortality and the universality of impermanence.
Vāyudeva addresses the bereaved Sūñjaya, arguing through famous precedents: if greater kings have died, Sūñjaya’s son is not an exception; thus Sūñjaya should refrain from excessive lamentation.