Shloka 32
सब ओरसे घिरे हुए मुनिवर उशना उस शिक्षद्वारको देख नहीं पाते थे। अतः भगवान् शंकरके तेजसे दग्ध होते हुए वे उदरमें ही इधर-उधर चक्कर काटने लगे ।। स वै निष्क्रम्य शिक्षेन शुक्रत्वमभिपेदिवान् | कार्येण तेन नभसो नाध्यगच्छत मध्यत:,तत्पश्चात् वे शिक्षके द्वाससे निकलकर सहसा बाहर आ गये। उस द्वारसे निकलनेके कारण ही उनका नाम शुक्र (वीर्य) हो गया। यही कारण है जिससे वे आकाशके बीचसे होकर नहीं निकलते
sa vai niṣkramya śikṣena śukratvam abhipedivān | kāryeṇa tena nabhaso nādhyagacchat madhyataḥ ||
‘ശിക്ഷ’ എന്ന പേരുള്ള ആ പാതയിലൂടെ പുറത്തുവന്ന ഉശനാ ‘ശുക്ര’ എന്ന നാമം പ്രാപിച്ചു. ആ പ്രത്യേക നിഷ്ക്രമണരീതിയും അതിന്റെ ഫലവും കൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം ആകാശത്തിന്റെ കൃത്യമായ മദ്ധ്യത്തിലൂടെ കടന്നുപോകാത്തത്।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents an etiological lesson: actions and circumstances can crystallize into enduring identity (a name) and lasting constraints (a fixed course). It highlights causality—how a specific ‘kārya’ (result) follows from a particular act and becomes a defining mark.
Uśanā emerges from a passage called Śikṣa; because he exits by that route, he becomes known as Śukra. The text then states that due to this causal consequence he does not traverse the middle of the sky, explaining a traditional belief about his movement.