Shloka 40
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
पुंस्त्वोपघातं कालेन दर्शनोपरमं तथा । बाधिरय॑ प्राणमन्दत्वं यः पश्यति स मुच्यते
puṁstvopaghātaṁ kālena darśanoparamaṁ tathā | bādhiryaṁ prāṇamandatvaṁ yaḥ paśyati sa mucyate ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—കാലക്രമത്തിൽ പുരുഷവീര്യം ക്ഷയിക്കുന്നു; ദർശനശക്തിയും ഒരുനാൾ അവസാനിക്കുന്നു; ശ്രവണശക്തി ബധിരതയിലേക്കു മാറുന്നു; പ്രാണബലം അത്യന്തം ക്ഷീണിക്കുന്നു. ഈ സത്യങ്ങളെ സ്ഥിരമായി കണ്ടു ധ്യാനിക്കുന്നവൻ ലോകബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Contemplation of impermanence—how time inevitably erodes strength, senses, and vitality—cultivates dispassion (vairāgya) and loosens attachment, leading toward liberation from saṁsāra.
In the Śānti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and the path to inner peace; here he emphasizes reflective awareness of aging and decline as a practical means to detach from worldly clinging.