Shloka 103
कृतकौतूहलस्तेषु मुक्तश्नवर यथासुखम् । 'शास्त्र-विधिके अनुसार इन्द्रियोंद्वारा इन्द्रियोंके विषयोंका अनुभव करके जब तुम उनके खेलको पूरा कर चुको, तब संतान हुई हो चाहे न हुई हो, उनसे मुक्त होकर सुखपूर्वक विचरो”
kṛtakautūhalas teṣu muktaśnavar yathāsukham | śāstra-vidhike anusāra indriyaiḥ indriyaviṣayān anubhavya yadā tvaṁ teṣāṁ krīḍāṁ pūrayitvā, santānaṁ jātaṁ vā na vā, tataḥ muktaḥ sukhapūrvaṁ vicara ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ വിഷയങ്ങളെ യഥാസുഖം അനുഭവിച്ച്, അവയിൽ നിന്നുള്ള കൗതുകം തീർന്ന് അവരുടെ ‘കളി’ പൂർത്തിയായാൽ—സന്താനം ഉണ്ടായാലും ഇല്ലായാലും—അവയിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി സുഖത്തോടെ വിഹരിക്ക.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Enjoyment of sense-objects is to be approached only under śāstric regulation; once their purpose is fulfilled, one should detach and live peacefully, not remaining bound by craving—regardless of outcomes like having children.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and life-stages, Bhīṣma advises the listener on how to relate to sensory life: experience it lawfully, then renounce attachment and proceed with inner freedom.